aaneenschrijven - 04. samenstellingen met gelijkwaardige delen

De delen van een samenstelling zijn gelijkwaardig als we ze in principe kunnen verwisselen, bijvoorbeeld: priester-dichter = dichter-priester; links-extremistisch = extremistisch-links. Bij een samenstelling met gelijkwaardige delen is er geen duidelijk kernwoord, zoals bij een gewone samenstelling (bijvoorbeeld keukentafel), waarin het rechterdeel het kernwoord is.
 

1. Schrijf een of meer koppeltekens in samenstellingen die bestaan uit gelijkwaardige delen. Het gaat zowel om zelfstandige als om bijvoeglijke naamwoorden. De regel geldt ook voor bijvoeglijke naamwoorden waarin de delen elk afzonderlijk een religieuze, politieke of levensbeschouwelijke stroming omschrijven (burgerlijk-liberaal) of waarin het linkerdeel naar een plaats of een bevolkingsgroep verwijst en het rechterdeel een religieuze, politieke of levensbeschouwelijke stroming noemt (Grieks-orthodox).

  • zelfstandige naamwoorden: hotel-restaurant, hink-stap-sprong, priester-dichter

  • bijvoeglijke naamwoorden: biologisch-dynamisch, burgerlijk-liberaal (= burgerlijk en liberaal), cultureel-maatschappelijk, Duits-Frans, Grieks-orthodox, links-extremistisch (= links en extremistisch), medisch-administratief, Nederlands-hervormd, politiek-diplomatiek, paars-groen, politiek-filosofisch, rood-wit-blauw, rooms-katholiek, Vlaams-nationalistisch, zwart-wit

 

2. Schrijf ook een koppelteken tussen gelijkwaardige delen als die het linkerdeel van een samenstelling vormen. Schrijf het rechterdeel van de samenstelling vast aan het laatste gelijkwaardige deel.

hotel-restaurantuitbater, ja-neevraag, kop-staartbotsing, maag-darmklachten, man-vrouwrelatie, winkel-wandelstraat, woon-werkverkeer, zwart-witfoto, zit-slaapbank

 

3. Schrijf in samenstellingen met gelijkwaardige delen als linkerdeel eventueel een extra koppelteken om de leesbaarheid te vergroten.

hotel-restaurant-uitbater, ja-nee-vraag, zwart-wit-foto

 


 

4. Schrijf tweedelige bijvoeglijke naamwoorden aaneen als de delen niet gelijkwaardig zijn. Het gaat dan om gewone samenstellingen waarvan het rechterdeel de kern vormt. Het linkerdeel zegt iets over het rechterdeel. De delen zijn dus niet omwisselbaar. Deze regel geldt ook voor bijvoeglijke naamwoorden die zijn afgeleid van een woordgroep die bestaat uit een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord die samen een discipline, een beroep of een beoefenaar ervan beschrijven.

administratiefrechtelijk (afgeleid van administratief recht), christendemocratisch (democratisch op grond van christelijke overtuiging), extreemrechts (uiterst rechts), grijsblauw (grijsachtig blauw), nieuwlinks, paarswit (paarsachtig wit), populairwetenschappelijk (afgeleid van populaire wetenschap), sociaalpsychologisch (afgeleid van sociale psychologie of sociaal psycholoog)

 


 

5. Schrijf tweedelige bijvoeglijke naamwoorden die kunnen worden opgevat als een samenstelling met gelijkwaardige delen óf als een afleiding van een woordgroep aaneen of met een koppelteken, volgens de betekenis. Zie nummer 1 en 4.

- historisch-taalkundig (historisch en taalkundig bekeken) of historischtaalkundig (uit het oogpunt van de historische taalkunde)

- sociaal-economisch (met betrekking tot zowel het sociale als het economische) of sociaaleconomisch (uit het oogpunt van de sociale economie)

 

6. Schrijf zelfstandige naamwoorden die gevormd zijn op basis van bijvoeglijke naamwoorden met gelijkwaardige of niet-gelijkwaardige delen, op dezelfde manier als die bijvoeglijke naamwoorden.

gelijkwaardige delen
links-extremistisch dus links-extremist

niet-gelijkwaardige delen
christendemocratisch dus christendemocraat


aaneenschrijven - 01. hoofdregels
aaneenschrijven - 02. klinkerbotsing
aaneenschrijven - 03. samenkoppelingen
aaneenschrijven - 05. combinaties met eigennamen
aaneenschrijven - 06. namen van talen en dialecten
aaneenschrijven - 07. getallen, telwoorden en breuken
aaneenschrijven - 08. combinaties met cijfers, letters en symbolen
aaneenschrijven - 09. combinaties met initiaalwoorden, letterwoorden en verkortingen
aaneenschrijven - 10. bijzondere voor- en nabepalingen
aaneenschrijven - 11. combinaties met voorzetsels en bijwoorden
aaneenschrijven - 12. woordgroepen uit andere talen (behalve het Engels)
aaneenschrijven - 13. samentrekking
aaneenschrijven - 14. vervoegde werkwoordsvormen
aaneenschrijven - 15. woordgroep of samenstelling?
aaneenschrijven - 16. bijzondere combinaties

Hebt u een taalvraag?
Nieuwsbrief krijgen?
  • vraag & woord van de week
  • wekelijks in uw mailbox
  • meer dan 10.000 abonnees
Spellingtests
  • ontdek hoe goed u spelt
  • geen exotische kwesties
  • meteen feedback
Volg ons